Ustawa zasadnicza

Konstytucja Korony

Obowiązuje od 23 października 2026 · zmienia ją król, ogłaszając zmianę wszystkim

Preambuła

Wędrowcy, którzy uszli przed mrozem z północy, nie mieli nic prócz siebie nawzajem. To, co zbudują na nowej ziemi, ma być państwem, a nie obozem.

Niniejsza konstytucja ustala, czym jest Korona, co do niej należy i czego jej nie wolno, oraz jak osadnicy zakładają własne kompanie. Wszystko, czego tu nie zapisano, należy do tych, którzy na tej ziemi żyją i pracują.

Rozdział I.Korona

Art. 1.Królem jest ten, kogo osadnicy wybiorą w elekcji: najpierw zgłaszają się kandydaci, potem wszyscy głosują. Król panuje do końca dziejów osady. Większość czynnych osadników może go odwołać i zwołać nową elekcję.

Art. 2.Król:

  1. rządzi stolicą i ziemią Korony, w tym Rynkiem, i wynajmuje na niej kramy i izby za monetę;
  2. osadza w stolicy urzędników Korony i wskazuje im miejsce, zawsze na ziemi Korony;
  3. bije monetę Korony;
  4. wystawia papiery własności i sprzedaje je kompaniom za monetę po cenie, którą sam ustala;
  5. robi papiery koronne i poszerza nimi ziemię stolicy (art. 22);
  6. dobiera dwór i powołuje straż (art. 8 i 9);
  7. odbiera wielkie budowy osady albo odsyła je do poprawy.

Art. 3.Król nie odbiera kompanii ziemi ani badań. Czego człowiek się wyuczył, tego nikt mu nie odbierze.

Art. 4.Póki nie ma króla, Korona trwa: jej urzędnicy w stolicy przyjmują dostawy, dają misje i wypłacają nagrody. Sprawy, które należą tylko do króla, czekają na nowego.

Rozdział II.Moneta i skarbiec

Art. 5.Walutą państwa jest moneta bita przez Koronę. Bije się ją tylko z kruszcu, który Korona naprawdę ma. Prawo bicia ma tylko król. Kto bije monetę bez upoważnienia króla, jest fałszerzem.

Art. 6.Skarbiec zapisuje, ile monety wybito i z jakiego kruszcu.

Art. 7.Monetą handluje każdy. Do Korony moneta wraca za papiery własności i za najem na ziemi Korony. Monetę oddaną na misję kompanii Korona wycofuje z obiegu.

Rozdział III.Dwór, straż i urzędnicy

Art. 8.Do dworu Korony może należeć każdy osadnik, także członek kompanii. Dworzan dobiera i odwołuje król. Nadając dworzaninowi rangę, powierza mu część swoich spraw: wynajem ziemi Korony albo wystawianie Glejtów. Papieru koronnego ani prawa bicia monety nie powierza nikomu.

Art. 9.Straż Korony powołuje król. Straż broni stolicy i osadników przed stworami burzy i wyrw, wychodzi do siedlisk i przynosi to, z czego robi się pieczęcie wyrwy (art. 23).

Art. 10.W stolicy urzędują urzędnicy Korony. Przyjmują dostawy, dają misje Korony osadnikom i misje kompaniom, a nagrody wypłacają za wykonaną pracę. Pracują także wtedy, gdy króla nie ma w stolicy.

Rozdział IV.Obywatele

Art. 11.Każdy, kto osiadł na tej ziemi, jest obywatelem: król, dworzanin, członek kompanii i ten, kto żyje sam.

Art. 12.Każdemu obywatelowi wolno:

  1. handlować z kim chce i wynajmować od Korony kram na Rynku;
  2. mieć własną działkę poza ziemią kompanii i ziemią Korony;
  3. założyć kompanię albo przystąpić do istniejącej;
  4. podejmować misje Korony;
  5. służyć na dworze.

Art. 13.Przynależność do kompanii i urzędy na dworze poświadcza Glejt Korony. Okazać go czy nie, rozstrzyga jego właściciel.

Art. 14.Czego człowiek się wyuczył, tego nikt mu nie odbierze, także gdy odejdzie z kompanii albo kompania się rozpadnie.

Rozdział V.Kompanie

Art. 15.Od czasów grodu osadnicy zakładają kompanie. Kompanii może być ile kto zechce, także jednoosobowych. Kompania powstaje z palika kompanii, który urzędnik Korony daje za wykonany przywilej lokacyjny. Kto postawi palik i nada kompanii imię, zostaje jej liderem. Imienia kompanii nie zmienia się, a dwie kompanie nie noszą tego samego.

Art. 16.Należy się do jednej kompanii naraz. Kto z niej odejdzie, przystępuje do innej dopiero po sześciu godzinach. Kto stracił kompanię przez jej rozpad, nie czeka.

Art. 17.Kompania ma trzy rangi:

  1. lider może wszystko, także oddać przywództwo; zanim odejdzie, musi je komuś przekazać;
  2. zastępców może być wielu; mogą wszystko poza zamknięciem kompanii i oddaniem przywództwa, a wyrzucają tylko czeladników;
  3. czeladnik dostarcza zasoby na misje, buduje na ziemi kompanii i korzysta z jej badań.

Art. 18.Ziemia kompanii to jeden spójny kawałek. Na początku jest nim ziemia pod palikiem; powiększa się ją papierami własności kupionymi od króla. Ziemie kompanii mogą się stykać, ale nie nakładają się na siebie. Obcy na ziemi kompanii nie buduje, a najmu na niej nie ma. Ziemia trwa, dopóki trwa kompania.

Art. 19.Kompania prowadzi badania w gałęziach rzemiosł oraz w Kolei i Prochu. Badania posuwają się dzięki misjom kompanii, które dają urzędnicy Korony; część tych misji wymaga monety. Ukończone badanie daje członkom prawo nauki zdolności i premie na ziemi kompanii, i już się nie cofa. Kolejne badania otwierają się w kolejnych epokach osady. Każda kompania bada na własny rachunek.

Art. 20.Wielkie stanowiska — piece, tartaki, maszyny i im podobne — pracują dla tego, kto zna ich sztukę, tylko na ziemi kompanii, która tę sztukę zbadała, albo na ziemi Korony, gdzie służą wszystkim. Na działce prywatnej nie pracują. Narzędzi ręcznych, kowadła i klinów używa każdy, kto ich sztukę zna, wszędzie.

Art. 21.Kompania rozpada się, gdy zamknie ją lider albo gdy odejdzie ostatni członek. Przepadają wtedy jej ziemia i badania. Budynki i skrzynie zostają na miejscu, bez niczyjej opieki. Rozpad odnotowuje Kronika.

Rozdział VI.Ziemia Korony

Art. 22.Ziemia stolicy ma granice. Wyznacza je palik Korony. Każdy papier koronny włożony do palika Korony dodaje stolicy jeden kawałek ziemi. Rynek należy do Korony i jest wspólny.

Art. 23.Papier koronny robi tylko król, z pieczęci wyrwy. Pieczęć wyrwy może zrobić każdy osadnik, łącząc to, co zostaje po zapieczętowanym gnieździe wyrwy, po stworach burzy i po zwykłych stworach. Pieczęcie wolno zbierać, sprzedawać i oddawać królowi.

Rozdział VII.Kronika

Art. 24.Kronika Korony zapisuje pierwsze czyny osady: odkrycie, rozbicie i zapieczętowanie siedliska wyrwy, wielkie budowy, pierwszą monetę, koronację i elekcję, ukończone badania kompanii i ich rozpad.

Art. 25.Za czyny Kronika nadaje tytuły: Tropiciela Wyrw, Pogromcy Siedlisk, Strażnika Pieczęci i Budowniczego Korony. Tytuły trwają przez całe dzieje osady i wpisuje się je w spis Korony.

Rozdział VIII.Przepisy końcowe

Art. 26.Póki osada nie stała się grodem, kompanii jeszcze nie ma. Osadnicy pracują wtedy razem, a ziemią Korony zarządza król.

Art. 27.Konstytucja obowiązuje przez całe dzieje osady. Zmienia ją król: zmianę ogłasza wszystkim, zanim wejdzie w życie.

Art. 28.Konstytucja wchodzi w życie w dniu, w którym wędrowcy wyruszyli na południe; niniejsze brzmienie — w dniu, w którym osada staje się grodem.